ÖNSÖZ

Türkiye'de Cumhuriyet döneminde kurulan istihbarat örgütlerinin birinci elden (otantik) arşiv belgelerine dayalı bir tarihi yazılamamıştır. Bunun sebepleri arasında, arşivlerimizin bazı bölümlerinin tasnif işleminin sürdürülmesinden dolayı kapalı bulunması ve istihbarata dayanan belgelerin bir kısmının gizliliğini halen koruması gösterilebilir.

Türkler'de istihbarat faaliyetlerinin çok eski dönemlerde başladığı bilinmektedir. Bu faaliyetlerin bir sistem içinde organize edilmesi, ilk defa Tanzimât (1839-1856) ve Islahât (1856-1876) dönemlerinde, bilâhare II. Abdülhamid döneminde kurulan "Yıldız İstihbarat Teşkilâtı" (1880-1908) ile gerçekleştirilmiştir. Daha sonra Enver Paşa tarafından kurulan "Teşkilât-ı Mahsûsa" (1913-1918), ilk modern Türk İstihbarat Teşkilâtı olarak karşımıza çıkmaktadır. Mütareke ve Millî Mücadele (1918-1922) dönemlerinde, vatanın savunulması ve kurtarılması amacıyla ortaya çıkan askerî istihbarat grupları ise kişisel gayretler ile kurulmuş, faaliyetleri hemen hemen İstanbul ve çevresi ile sınırlı kalmış ve Ankara Hükümeti'nin mutlak otoritesine her zaman tâbi olmamışlardır.

1922 yılı ortalarından 1925 yılı sonlarına kadar istihbarat, propaganda, takip ve araştırma görevleri, Ordu Müfettişlikleri İstihbarat Şubeleri tarafından yürütülmüş ve nihayet bu görevler Millî Emniyet Hizmetleri (M.E.H./ MAH) Riyâseti'ne devredilmiştir.

İlk defa yeni bulunan arşiv belgelerine dayanılarak hazırladığımız "Millî İstihbarat Teşkilâtı Tarihçesi"nde şimdilik sadece "Millî Emniyet Hizmetleri Riyâseti" (1927-1965) dönemi ele alınmıştır. Bu araştırmamız giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş Bölümü'nde; istihbaratın tanımı ve istihbarat çarkı üzerinde durulmuştur. Birinci Bölüm'de; 1926 yılına kadar Türkler'de istihbaratın seyri özet olarak incelenmektedir. İkinci Bölüm'de ise, asıl konumuz olan Millî Emniyet Hizmetleri Riyâseti'nin kuruluşu ve ilk yapılanma çalışmaları, kadro ve bütçesi, yerleşme durumu, M.E.H.'in MAH rumûzu ile nasıl telâffuz edilmeye başlandığı, riyâsetin üzerindeki gizlilik perdesinin ne zaman kaldırıldığı, riyâsetin kuruluş, yerleşme ve intibak dönemlerinde karşılaştığı güçlükler, gerçekleştirdiği önemli operasyonlardan örnekler, MAH'ın Millî İstihbarat Teşkilâtı (MİT)'na dönüştürülmesi ve MİT içindeki yeri, M.E.H./MAH Reisleri'nin biyografileri ile hizmet süreleri, MİT Özel Arşiv'nde yer alan birinci elden belgelerin ışığında ortaya konulmuştur.

Tarihçe'nin sonuna, bir kronoloji listesi ve bibliyografya ile okuyucuya kolaylık sağlamak için indeks ilâve edilmiştir. Ayrıca, eserin yazımında faydalanılan birinci elden belgelerin fotokopileri de EKLER bölümünde gösterilmiştir. Akıcılığı sağlamak için, faydalandığımız ve bibliyografyada gösterilen telif eserlere ait dipnotları kullanılmamış, sadece EK'de bulunan belgelere ait dipnotlara işaret edilmiştir.

Bu tarihçe, Türk ve dünya istihbarat tarihine katkı sağlamak, dünyadaki gelişmeleri de dikkate alarak Millî İstihbarat Teşkilâtı'nın devlet ve millet hayatındaki önemini, demokratik parlamenter rejimin idâmesi için yurt içinde ve dışındaki faaliyetleriyle ülke için nasıl yapıcı bir güç ve son derece gerekli bir teşkilât olduğunu Türk kamuoyuna göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Başka bir ifadeyle bu tarihçeden amaç, Cumhuriyet döneminin ilk istihbarat teşkilâtı olan "Millî Emniyet Hizmetleri Riyâseti"nin tarihî perspektif içerisinde değerlendirilmesi ve 1927-1965 yılları arasının istihbarat açısından yerinin tespit edilmesidir.

Bu çalışmanın hazırlanması sırasında değerli yardımlarını esirgemeyenlere burada teşekkür etmek isterim. Çalışmaya başlamamda ve tarihçenin yazımında bana cesaret veren, beni destekleyen, değerli görüşleri ile beni aydınlatan Millî İstihbarat Teşkilâtı Müsteşarı Sayın Şenkal ATASAGUN'a en içten teşekkürlerimi sunmayı bir borç sayarım.

Ayrıca bana yardım eden dostlarıma, MİT Arşivi, Genelkurmay ATASE Başkanlığı ve Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü görevlilerine ilgilerinden dolayı minnettarım.

Ankara, Mart 2001 Dr. Erdal İLTER